Archief Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen naar centrum voor Harlinger cultuur en historie

Persbericht 

Het archief van de voormalige Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen is afgelopen woensdag 8 september in bewaring gegeven bij het Hannemahuis, centrum voor Harlinger cultuur en historie. Vanaf de opheffing van deze Gemeente door het samengaan met de Evangelisch-Lutherse Gemeente Leeuwarden in 1971 was het archief ondergebracht in het huidige Historisch Centrum Leeuwarden. Het bestuur van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Leeuwarden besloot onlangs dat de oude documenten weer terug konden naar Harlingen, vooral nu het Hannemahuis beschikt over een geklimatiseerd archiefdepot en een studieruimte. Het eigendom blijft bij de Evangelisch-Lutherse Gemeente Leeuwarden. Bijzonder is dat de archiefstukken nu heel dicht bij de plek bewaard worden, waar zij zijn ontstaan. Vanuit het Hannemahuis heeft men namelijk uitzicht op de zijgevel van de voormalig Evangelisch-Lutherse Kerk aan de Simon Stijlstraat.

Oudste stukken
Het 4,5 meter strekkende archief omvat de periode begin achttiende eeuw-1971. Archiefstukken die jonger zijn dan 50 jaar mogen pas geraadpleegd worden na toestemming van het bestuur van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Leeuwarden. Tot de oudste archiefstukken behoren stukken over het kerkgebouw aan de Simon Stijlstraat (de toenmalige Wortelhaven): in 1710 was het een huis dat door de Lutherse Gemeente van de Vlaamse en Doopsgezinde Gemeente van Harlingen werd gehuurd. In 1739 kochten twee ouderlingen, Klaas Dirk Raave, meesterknecht in de Harlingse suikerraffinaderij en Caio Slaapkool, herbergier, de kerk met de naastgelegen parochie. Twintig jaar later werd het kerkgebouw aan de Lutherse gemeente geschonken, maar moest wel worden opgeknapt. In 1765 werd de eerste steen gelegd voor de renovatie van de kerk en een nieuwe pastorie. In 1774 werd de kerk, die zo'n 600 à 700 leden kende, ingewijd. Het kerkgebouw is nogmaals in de negentiende eeuw gerenoveerd, in een neogotische stijl.

Bewogen geschiedenis
Het archief weerspiegelt de bewogen geschiedenis van de Evangelisch-Lutherse Gemeente in Harlingen. Vanaf het ontstaan in de eerste helft van de zeventiende eeuw tot 1971 zijn er drie Evangelisch-Lutherse Gemeenten in Harlingen geweest. De eerste gemeente rond 1650 was de Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen. In 1870-1871 stond de bekende Ferdinand Domela Nieuwenhuis, grondlegger van het socialisme in Nederland, als predikant op de kansel van de Lutherse kerk aan de Simon Stijlstraat te Harlingen.

Afsplitsing
Toen bij een predikantsvacature in 1791 in de Evangelisch-Lutherse gemeente van Amsterdam een zogenaamd rationalistisch predikant werd beroepen, scheidde een deel van de gemeente zich af en ontstond de Hersteld Evangelisch-Lutherse gemeente. In Harlingen konden 130-tal gezinnen zich niet verenigen met de onder invloed van de ‘Franse Revolutie' ingevoerde vernieuwingen. De Hersteld Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen kerkte vanaf 1801 in een eenvoudig zaalkerkje op de Grote Ossenmarkt 17, later in de volksmond de ‘Snijderskerk' genoemd naar Hendrik Snijder die vanaf 1840 secretaris van deze gemeente was.

Opheffing
In 1952 ontstond de Herenigde Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen door het samengaan van de twee vorige Gemeenten. Oorzaken waren het teruglopen van de lidmatenaantallen, de steeds hoger wordende exploitatiekosten, en de maatschappelijke ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog die de verschillen tussen de beide Lutherse Gemeenten van Harlingen deden vervagen. In 1971 werd deze steeds kleiner wordende Gemeente opgeheven, om op te gaan in de Evangelisch-Lutherse Gemeente Leeuwarden.

Het archief van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Harlingen is op afspraak te raadplegen in het Hannemahuis, centrum voor Harlinger cultuur en historie, Voorstraat 56, 8861 BM Harlingen.

Voor meer informatie: Jeanine Otten, collectieregistrator/beheerder oud archief, Hannemahuis centrum voor Harlinger cultuur en historie, Voorstraat 56, 8861 BM Harlingen, tel 0517-413658, www.hannemahuis.nl, j.otten@harlingen.nl (werkz di t/m vrij).

Terug