Lezing 'De vele gezichten van de jaren vijftig'

Ed Taverne, emeritus-hoogleraar kunstgeschiedenis in Groningen, schreef samen met Kees Schuyt in 2003 het boek Welvaart in Zwart-Wit over de geschiedenis van de jaren vijftig.  Centrale stelling in dit boek is dat de jaren vijftig veel moderner waren dan wij nu vaak denken en dat de grote veranderingen in de naoorlogse periode toen al begonnen, en niet pas in de tweede helft van de jaren zestig.

In 1950 had Nederland zich hersteld van de materiële schade van de Tweede Wereldoorlog en er brak een periode aan van aanhoudende economische groei en toenemende welvaart. Overheid en sociale partners stippelden gezamenlijk het sociaal-economisch beleid uit en de verzorgingsstaat kreeg vorm. Grote stedenbouwkundige en infrastructurele moderniseringen vonden plaats, het wegennet breidde zich snel uit, om ruimte te geven aan het snel groeiende autopark. De Rotterdamse haven en de Deltawerken gaven Nederland een nieuw gezicht. Met groot optimisme en vertrouwen in nieuwe technologie ging Nederland grondig op de schop. Ondanks al deze gonzende activiteit en deze moderniseringsdrang ruiken de jaren'50 naar spruitjes en heeft het decennium een saai en benepen imago. Het waren de hoogtijdagen van de burgerlijk-verzuilde samenleving.

"Wij relativeren het vernieuwende karakter van het einde van de jaren zestig. De vorm was wel anders, maar de inhoud niet. De protestgroepen zagen toen de maatschappij sterk negatief. De economie, Amerika, consumptie, de wegenaanleg, daar deugde allemaal niks van. Het interessante is dat die kritiek helemaal niet nieuw is. In de jaren vijftig vind je dat ook al, en echt niet als een marginale discussie. De negatieve gevolgen van industrialisatie, het puur technische denken, de auto, de radio, de film, er werd heftig over gediscussieerd, vaak vanuit een andere achtergrond, maar wel met dezelfde argumenten als in de jaren zestig. Op veel punten vormde de studentenbeweging een echo van oude thema's.'' vertelde Taverne in 2003 aan NRC-Handelsblad.

Volgens de auteurs van Welvaart in zwart-wit vond de modernisering het eerst plaats in de economie van de jaren vijftig. Dat kon omdat economie, techniek en wetenschap boven de zuilenstructuur uitgingen. Daarom was daar eerder openheid mogelijk dan op het politieke en culturele vlak. In de jaren zestig volgden dan de politiek en de cultuur. "De motor voor die modernisering is de lange periode van economische groei die in 1948 begint. De veranderingen in het denken in de jaren vijftig en de jaren zestig zijn daar nauw mee verbonden,'' aldus mede-auteur Schuyt. ''De jaren zestig gingen helemaal niet als een storm over Nederland.''

Terug