This page is not available in English yet.

Rembrandts vrouw kwam op de Leeuwarder Ossekop ter wereld

Leeuwarder Courant 13-3-1999

(door Jaap Hellinga)

Dossier Leeuwarden


Ossekop Dit is een aflevering in een reeks historische verhalen over de stad Leeuwarden. De artikelen komen tot stand in samenwerking met het Historisch Centrum Leeuwarden, dat een schat aan opmerkelijke, vaak bizarre gegevens over vroegere Leeuwarders bevat.

Honderden historici hebben zich de afgelopen eeuwen in het leven van Rembrandt van Rijn verdiept. Ze bestudeerden zijn geboortedatum, onderzochten zijn ouders, wilden weten waar hij zijn opleiding had genoten ... De beroemde schilder uit de Gouden Eeuw trouwde op 22 juni 1634 met een Leeuwarder burgemeestersdochter. De schone Saskia van Uylenburgh moest ergens in de Friese hoofdstad geboren zijn. Waar precies, dat bleef tot nu toe een raadsel.

Saskia was de dochter van Rombertus Uylenburgh. Ook hij verwierf zich een opmerkelijke plaats in de geschiedenis. In 1584 reisde de magistraat namens de Friese steden af naar Delft, voor een bezoek aan prins Willem van Oranje. De Vader des Vaderlands nodigde de afgevaardigde uit voor het eten. Na afloop van de maaltijd in de Prinsenhof verliet de prins de dis. Nadat Wiilem van Oranje het vertrek was uitgelopen, hoorde Uylenburgh hoe zijn gastheer in de gang "deur eenen Bourgoirigion , moorddadelijcken met eene Buxe, geladen met drie looden, geschooten ende terstond daerna deser werelt standtvastelijck overleden is". De Leeuwarder burgemeester verwoordde het droogjes in zijn rapport aan de Friese stadsbesturen. Hij was de laatste die met de vermoorde Willem van Oranje had gesproken.In 1595 kochten Uylenburgh en zijn vrouw Syuck Osinga een huis van Mr. Eco Isbrandi, secretaris van Gedeputeerde Staten. Volgens de koopakte werd het onroerend goed "bij de Bloekhuyster piep" verkocht voor de "somma van 1300 Goudguldens". Zeventien jaar later kwam Saskia van Uylenburgh ter wereld in het herenhuis nabij het Leeuwarder blokhuis.

De laatst geborene was nog maar zeven toen haar moeder overleed. Vader Rombertus werd later raadsheer van het Hof van Friesland. Hij stierf in 1624. De toen twaalf jaar oude Saskia was dus wees geworden. Ze verhuisde naar Sint Anna- parochie, waar zuster Hiske en haar man Gerryt van Loo zich over haar ontfermden. Het kind bracht er een groot deel van haar jeugd door. De Leeuwarder stadshistoricus Wopke Eekhoff beschreef hoe de 21-jarige Saskia in de zomer van 1633 naar Amsterdam toog. Ze zou Rembrandt op haar logeeradres bij predikant Cornelis Sylvius tegen het lijf zijn gelopen. De recente literatuur vertelt een ander verhaal. De schildersmeester werkte voor de Amsterdamse kunsthandelaar Hendrick Uylenburgh. Saskia was zijn nicht en stal het hart van Rembrandt. Op 8 juni 1633, drie dagen na hun verloving, maakte de artiest een schets van zijn aanstaande. Ruim een jaar later gaven de geliefden elkaar het ja-woord in de hervormde kerk van Sint Annaparochie. "Anno 1634 den 22 Juny syn in ’t houwelyck bevestigd: Rembrant Hermens van Rhyn tot Amsterdam woonende, ende Saskia van Ulenborgh, nu tot Franeker woonachtigh", zo staat het in de kerkboeken. De gehuwden gingen in Amsterdam wonen.

Saskia en Rembrandt

Veel is er niet van het huwelijksleven bekend. Wel maakte Rembrandt diverse portretten van zijn geliefde. Het huwelijk bracht vier kinderen voort, waarvan alleen Titus in leven bleef. Hij werd in 1641 geboren. De jonge moeder, ze was nauwelijks dertig, zou niet lang van haar kroost kunnen genieten. In mei 1642 werd ze plotseling ziek. De arme Saskia moet de dood hebben voelen aankomen; op 5 juni liet ze haar testament optekenen. Tien dagen later blies ze haar laatste adem uit. De diepbedroefde Rembrandt schilderde in haar stervensjaar de Nachtwacht, een van zijn bekendste doeken. In de jaren die volgden, raakte zijn leven in de versukkeling. In 1649 liet Geertghe Direx hem vervolgen wegens het niet nakomen van zijn trouwbelofte. Reinbrandt kwam zijn financiële moeilijkheden niet te boven. In 1656 werd hij failliet verklaard. Inmiddels had de schilder bij Hendrickje Stoffels nog een dochter verwekt, Cornelia. Op 8 oktober 1669 verdween zijn stoffelijk overschot in een naamloos graf in de Amsterdamse Westerkerk. Rembrandt van Rijn is 63 jaar oud geworden.

Hoewel menig onderzoeker trachtte zijn levensverhaal aan het licht te brengen, zijn veel details duister gebleven. Zo is de exacte locatie van Rembrandts begraafplaats nooit achterhaald. Het geboortehuis van Saskia was eveneens zo’n mysterie. De omschrijving "bij de Blockhuyster piep" in de koopakte zette de vorsers op een verkeerd been. Archiefmedewerker Jan Faber besloot de ’transportregisters’ van de omgeving door te spitten en kwam uit bij de verwijzing naar het "huys bij de piep". Faber: "Er is geen twijfel over mogelijk". Saskia is geboren op de plek die nu bekend staat als Ossekop nummer elf. Uit de koopbrief van 1595 blijkt namelijk dat Rombertus Uylenburgh een buurman had met de naam Jan Hendricks Rhala. De akten geven aan dat Rhala het pand met de "geglazuurde gevel" bezat. Daarnaast waren ook de percelen Ossekop 3 tot en met 9 zijn eigendom. Laatstgenoemd perceel grenst nog steeds aan de achterzijde met Uylenburghs voormalige bezit. Overigens is de bebouwing later ingrijpend aangepast. De latere bewoners hebben nooit geweten, op wier geboortegrond ze woonden.

Terug naar Nieuwsarchief