Abe Bonnema (1926-2001), een nadrukkelijk functionalist

Via onderstaande links kunt U een selectie van de Leeuwarder bouwwerken van architect Abe Bonnema bekijken. De namen van de bouwwerken staan in volgorde van het jaar van oplevering, te beginnen met de nieuwste. Een schermresolutie van 800x600 pixels wordt hierbij aanbevolen. Daarnaast laat kunsthistoricus Peter Karstkarel zijn licht schijnen over de waarde van Bonnema’s bouwkundige nalatenschap, in het bijzonder voor Friesland.

• Lijst van werken van Abe Bonnema
• Start "Abe Bonnema, een nadrukkelijk functionalist"
• Achmeatoren aan de Sophialaan (2001)
• Nieuwbouw MCL-Zuid aan de Oostergo weg (1997)
• Nieuwbouw Justitie aan het Zaailand (1994)
• Nieuwbouw Justitie aan de Willemskade N.Z. (1994)
• Avérotoren aan de Lange Marktstraat (1991)
• FBTO-complex aan de Snekerkade (1986)
• ANWB-kantoor aan de Lange Marktstraat (1985)
• Gouverneurspassage hoek Gouverneursplein/St. Jacobsstraat (1984)
• De ’Bouhof’ aan de Rengerslaan (1984)
• Woningcomplex hoek Wybrand de Geeststraat/Margaretha de Heerstraat (1982)
• Woningbouw Albert Schweitzerstraat (1981)
• Girokantoor/Postbank aan de Tesselschadestraat (1975)
• Girokantoor/Postbank aan de Tesselschadestraat (1975)
• Voormalig gebouw GSD aan het Noordvliet (1975)
• Woningbouw aan de Brandemeer (1971)

• Abe Bonnema, een nadrukkelijk functionalist

  
  
  door Peter Karstkarel
  
  Leeuwarden en zelfs Friesland waren te klein voor hem, maar Bonnema bleef, hoewel hij vanaf de jaren zeventig zeer belangrijke opdrachten in de Randstad ontving, strijden om bouwwerken in zijn eigen provincie en vooral in zijn Leeuwarden uit te kunnen voeren. Zijn voortdurende klacht was "nooit iets voor Leeuwarden te mogen doen", terwijl hij als geen ander een stempel heeft kunnen drukken op de naoorlogse architectuur in Leeuwarden.
  
  

Ir. A. Bonnema te midden van een van zijn scheppingen

Bonnema wilde meer: hij had het nieuwe stadskantoor en het pleinafsluitend gebouw willen ontwerpen, had het Zaailandplein goed gestalte willen geven. Abe Bonnema is stellig de belangrijkste bouwmeester van Friesland in de tweede helft van de twintigste eeuw; dat wilde hij ook zijn.

Hij was bouwmeester in de klassieke betekenis van dit métier. Bonnema organiseerde zijn bureau perfect, wist goede ontwerpers, tekenaars, calculators en technici om zich heen te verzamelen. Hij kon al die specialisten met zijn inspiratie één richting, zijn richting, uitkrijgen. Bovendien was hij zelf een perfecte acquisiteur en haalde op een onnavolgbare wijze belangrijke opdrachten binnen. Als onderhandelaar met (potentiële) opdrachtgevers was hij geen gemakkelijk man. Hij leek nauwelijks te luisteren; hij was per slot de vakman. Intussen ving hij de wensen wel degelijk op. Ze werden verwerkt: op Bonnema’s wijze.

Abe Bonnema liet geen gelegenheid ongebruikt om zich functionalist te noemen. Met dat begrip kun je veel kanten op. Hij wilde er in elk geval mee zeggen dat van hem geen architectuur mocht worden verwacht van de ’perkamenten schemerlamp’. Dat functionalisme is in de wederopbouwtijd al begonnen met flinke projecten in Bilgaard; bouwfunctionalisme waar niet iedereen even gelukkig mee was.

Romantische werken behoren overigens ook tot zijn oeuvre: bijna de gehele wijk Aldlân-Oost in Leeuwarden bijvoorbeeld. Dat zijn projecten die in de onlangs prachtig uitgegeven, maar kritiekloze monografie niet voorkomen. Want waar bergen zijn, vinden we ook dalen. En bergen waren er te over in de carrière van Abe Bonnema.

Met zijn eigen woning in Hurdegaryp, maar ook de bungalow aan de Bordineweg in Leeuwarden, bewees de bouwmeester kleine, speciale projecten aan te kunnen. Ze behoren tot het beste wat er in de moeizame jaren zestig en zeventig in Nederland tot stand is gekomen. De recente duinwoningen op Vlieland laten zien dat hij het nooit is verleerd.

Zijn faam dankt Bonnema vooral aan de grote kantoorgebouwen: in het romantische genre is het voormalige kantoor (met woningen) van Sociale Zaken aan het Noordvliet in Leeuwarden een hoogtepunt voor de jaren zeventig. De spektakelstukken van de Nationale Nederlanden in Rotterdam en in onze provincie de kantoortorens in het Manhattan van Leeuwarden, zullen hem niet doen vergeten. Daarmee heeft hij dan toch het silhouet van de stad waar hij een merkwaardige verhouding mee had, bepaald. We kunnen nooit meer om Bonnema heen.

Lijst van werken van Abe Bonnema

Terug