‘Friese kunstmarkt wél belangrijk'
Anja Mast, Friesch Dagblad, 29 januari 2008
Leeuwarden - Nog altijd wordt gedacht dat tijdens de gouden eeuw alleen in steden als Delft en Amsterdam belangrijke kunstschilders actief waren. Dat beeld van de Friese kunstgeschiedenis is onterecht, stelt Piet Bakker uit Amsterdam. Vandaag promoveert hij aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Gezicht op Leeuwarden, een nieuw overzicht van de Friese schilderkunst in de zeventiende eeuw waar hij in opdracht van het Fries Museum aan werkte. ,,Het is echt niet zo dat er buiten Holland niets gebeurde'', zegt Bakker. Het beeld dat er tot nu toe van de schilderkunst in het Friesland van de gouden eeuw was, is vooral bepaald door onderzoek van Abraham Wassenbergh, van 1936 tot 1963 directeur van het Fries Museum.
Volgens Wassenbergh was de vraag naar schilderijen in Friesland destijds klein. Alleen adellijke families zouden portretten hebben laten maken. Ook zou er maar een handjevol kunstenaars in de provincie actief zijn geweest. Wassenbergh baseerde zich hierbij vooral op de collectie schilderijen van het Fries Museum, die in die tijd voor tachtig procent uit portretten van de oude adel bestond. Het beeld dat de kunst in Friesland op Holland achterbleef, wordt nu door Bakker bijgesteld.
Adel
Het was niet alleen de gegoede adel die schilderijen kocht, zo stelt hij in zijn proefschrift. Hij baseert dit onder andere op oude inventarislijsten waarin de inboedel van ‘gewone' burgers vermeld staat. ,,Aan de hand hiervan krijgen we een idee van het aantal schilderijen dat bij de Friese burgers in huis hing en wat er op stond. Hieruit blijkt dat alle populaire genres werden vertegenwoordigd, van stillevens tot jachtpartijen.'' Bakker, die opgroeide in Oosterwolde, benadrukt dat hij met het proefschrift in geen geval een negatief beeld wil schetsen van het oude onderzoek van Wassenbergh. ,,Wassenbergh heeft zich enorm ingespannen en er in zijn eentje voor gezorgd dat er buiten Friesland toch een beeld van de Friese schilderkunst overeind is gebleven.''
Wybrand de Geest
Bakker wil met zijn onderzoek tevens het beeld bijstellen dat het zowel met de kwaliteit als kwantiteit, na de dood van schilder Wybrand de Geest in 1661, hard achteruitging met de Friese kunstproductie. ,,De productie was juist heel hoog in de laatste 25 jaar van de gouden eeuw.'' Er was bovendien een trek van kunstschilders uit Amsterdam naar Leeuwarden. Daarbij ontdekte Bakker ook enkele kunstschilders die een aantoonbaar langere tijd in Leeuwarden hebben doorgebracht dan tot nu toe werd aangenomen. Schilders als Emanuel Murant, Richard Brakenburg en Jurriaen Jacobsz werkten hier op behoorlijk hoog niveau. ,,We praten dan niet over Rembrandt, maar toch over schilderijen van een goede kwaliteit.'' Bakker noemt het ook opmerkelijk hoe weinig in Friesland zelf bekend is over de schilders in de provincie. ,,Als ik mensen vertel van mijn onderzoek en over Wybrand de Geest, reageren ze soms met: ‘Oh, nú weet ik naar wie die straat vernoemd is'''.
